Gemeente maande in 2014 tot herstel Wilhelminatoren, maar dacht tegelijk mee over ambitieus boomkroonpad; burgemeester Prevoo verbijsterd
In dezelfde periode in 2014 dat de gemeente Valkenburg de familie Geenen, eigenaar van de Wilhelminatoren, maande tot dringend herstel van ernstige gebreken, werkte diezelfde gemeente mee aan een ambitieus plan van Geenen om een grote nieuwe attractie bij de toren te realiseren. Dat blijkt uit gezamenlijk onderzoek van Heuvelland Vandaag en De Limburger.
De vastgestelde gebreken werden nooit hersteld en de gemeente trad niet handhavend op. Huidig burgemeester Daan Prevoo van Valkenburg aan de Geul wist niet van de plannen voor de attractie en is die ook nooit in de gemeentelijke archieven tegengekomen tijdens het onderzoek naar de instorting van de toren vorig jaar. Hij laat weten “verrast en verbijsterd” te zijn en de gang van zaken “opmerkelijk” te vinden. Volgens voormalig burgemeester Martin Eurlings en toreneigenaar Paul Geenen hebben de plannen voor de attractie en het ontbrekende onderhoud niks met elkaar te maken.
Onvoldoende inkomsten
Als de broers Paul en Roy Geenen in 2014 met een ambitieus plan komen voor een boomkroonpad, een wandelpad op hoogte rondom de Wilhelminatoren, is de reden duidelijk. In de brochure van het plan, opgesteld door adviesbureau ZKA, staat dat de toren weinig inkomsten binnenbrengt, maar wel duur is in onderhoud. “De monumentale Wilhelminatoren is momenteel slecht bereikbaar over een smalle toegangsweg en slechte wandelpaden, waardoor het bezoek achterblijft. Hierdoor ontstaat het gevaar dat op termijn onvoldoende inkomsten worden gegenereerd om het Rijksmonument duurzaam in stand te houden”, staat in de kleurenbrochure van tientallen pagina's.
Het boomkroonpad moet toeristen naar Valkenburg trekken en inkomsten opleveren via entreegeld. De Duitse architect Josef Stöger maakt op verzoek van de broers Geenen in juli 2014 een ontwerp voor dat pad. Hij tekent een wandelpad op palen met een hoogte tot 17 meter vanaf de Cauberg naar de Wilhelminatoren. Daar draait het wandelpad in cirkels de hoogte in, om de Wilhelminatoren heen. Zo’n boomkroonwandelpad is niet nieuw voor de architect, hij heeft er al meerdere ontworpen die onder meer in Zuid-Duitsland zijn gerealiseerd.
150.000 bezoekers
Ook nemen de broers Geenen de firma Erlebnis Akademie in de arm, het bedrijf dat deze ‘Baumwipfelpaden’, zoals de boomkroonpaden in het Duits heten, bouwt en exploiteert. Deze attracties trekken in het buitenland veel bezoekers; voor Valkenburg wordt geschat dat het om 150.000 bezoekers op jaarbasis zal gaan. Er wordt ook een tweede variant voor een pad geopperd. Het pad loopt in dit ontwerp ook van de Cauberg naar de toren, maar loopt niet om de Wilhelminatoren heen. Er wordt in deze tweede variant een nieuwe uitkijktoren gebouwd halverwege het pad.
Voordat het idee van de toreneigenaren tot een ontwerp leidt, bezoeken Geenen en burgemeester Eurlings, in gezelschap van twee ambtenaren van de gemeente Valkenburg en Provincie Limburg, vergelijkbare projecten in Zuid-Duitsland. Deze oriëntatiereis in april 2014 wordt volgens de deelnemende gemeenteambtenaar betaald door de gemeente Valkenburg.
Inspectie
Drie maanden na die reis en drie dagen nadat architect Stöger zijn plannen voor het wandelpad klaar heeft, kruisen de paden van de gemeente Valkenburg en de eigenaren van de toren elkaar opnieuw, op een ander vlak. Tijdens een inspectie op 28 juli 2014 worden gebreken aan de toren geconstateerd door een constructeur van de gemeente.
Met name een dragende stalen balk onder de bovenste verdieping behoeft onderhoud. “De stalen balk waarvan het lijf voor een groot gedeelte door corrosie is weggevreten, zal na verloop van tijd zijn draagkracht totaal verliezen. Als die balk breekt, kunnen ook de vloer en de trap instorten”, is de conclusie. Hoewel er volgens de constructeur geen direct gevaar dreigt, zijn de gebreken zo ernstig, dat de gemeente aan Geenen de opdracht geeft om de gebreken binnen een maand te herstellen. Gebeurt dat niet, dan kan de gemeente stappen nemen tegen de eigenaar.
Heuvelland Vandaag berichtte in augustus vorig jaar al over dit alarmerende rapport. Uit onderzoek van de redactie bleek toen, dat het onderhoud dat binnen een maand moest plaatsvinden, nooit is uitgevoerd.
Eigen onderzoek
Volgens Geenen is dit verklaarbaar; uit onderzoek in opdracht van hemzelf was gebleken dat er geen sprake was van een onveilige situatie en dat reparatie niet nodig was. Die conclusie was mede gebaseerd op een inspectie door Nijsten Engineering in Beek. Dit onderzoek van Nijsten zou aan de gemeente zijn verstrekt en zou volgens Geenen de reden zijn dat er nooit handhavend door de gemeente is opgetreden. Omdat er volgens Geenen geen reparatie nodig was, was er geen belemmering om te investeren in nieuwe plannen zoals het boomkroonpad. “Om die reden was het ontwikkelen van andere plannen op dat moment, ook niet vreemd”, laat hij in een e-mail weten.
Maar het rapport van Nijsten is na uitvoerig onderzoek door de gemeente niet terug te vinden in het gemeentearchief. Ook wilde Geenen vorig jaar geen inzage geven in het rapport van Nijsten.
Geen herinneringen
Toenmalig burgemeester en portefeuillehouder Martin Eurlings liet vorige zomer weten dat hij zich dat gemeentelijke rapport uit 2014 niet kon herinneren. “Ik heb er geen actief geheugen aan”, zei hij acht maanden geleden. Als er sprake was geweest van een onveilige situatie, “dan zou ik het heel goed op mijn netvlies hebben, dat garandeer ik u”, voegde hij eraan toe. Ook zei hij dat hij in 2014 niet betrokken was bij de Wilhelminatoren. Zijn rol bij het boomkroonpad en de tweedaagse reis met eigenaar Geenen, noemt hij destijds niet.
De afgelopen dagen, toen Eurlings werd gevraagd naar zijn betrokkenheid bij de plannen voor het boomkroonpad en opnieuw werd gevraagd naar de kwestie rond het onderhoud dat op hetzelfde moment speelde, komen er wel herinneringen aan het rapport en de afhandeling daarvan bovendrijven.
Schriftelijk laat Eurlings weten: “Via de verantwoordelijk wethouder van Bouw- en Woningtoezicht kwam in 2014 een signaal dat door de brandweer betonrot zou zijn geconstateerd. Ik heb toentertijd in het College aangegeven dat we van de eigenaar herstelmaatregelen moeten eisen, zoniet dan zouden we tot sluiting overgaan. Dat hebben we de heer Geenen ook schriftelijk meegedeeld. De heer Geenen heeft daarop met een door hem ingesteld onderzoek gereageerd. Op basis van de daarin getrokken conclusie heeft de afdeling reden gezien om bij het College niet op sluiting aan te dringen”.
Archief
Maar geen van de toenmalige wethouders Charles van Melsen, Carlo Vankan en Remy Meijers, die Heuvelland Vandaag vorige zomer heeft gesproken, kon zich het rapport, een bespreking daarvan in het college of een follow-up op het rapport herinneren. Ook zijn deze zaken, net als veel andere documenten die met de Wilhelminatoren te maken hebben, niet terug te vinden in het gemeentelijk archief.
De samenwerking tussen de gemeente en Geenen wordt ook na de waarschuwing over het achterstallige onderhoud voortgezet. Zo presenteert een ambtenaar van de gemeente het ambitieuze plan van Geenen in een overleg van de Steunpunt Archeologie en Monumentenzorg (SAM) op 15 oktober 2014. Gemeenten kunnen bij SAM aankloppen voor advies over erfgoed. Een verslag van het gesprek is door een beroep op de Woo (Wet open overheid) in handen van Heuvelland Vandaag gekomen. Tijdens de bijeenkomst wordt niet gesproken over de onderhoudstoestand van de toren.
Toeristisch karakter
Bij dat SAM-overleg zijn ook de Provincie Limburg en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) aanwezig. Omdat de Wilhelminatoren een rijksmonument is, moet voor elke grote aanpassing advies worden gevraagd aan de RCE. De RCE laat in maart 2015 weten dat ze een attractie wel bij het toeristische karakter van Valkenburg vinden passen, maar het omwikkelen van de toren met een wandelpad afraden. De dienst ziet wel mogelijkheden voor de variant met een tweede toren halverwege het pad.
Maar tot een verdere uitwerking van die variant komt het niet. Uiteindelijk belanden de plannen voor het wandelpad op de Heunsberg in de prullenbak. Uit financiële documenten van de Erlebnis Akademie blijkt dat in het voorjaar van 2017 definitief de stekker uit de plannen wordt getrokken. Volgens eigenaar Paul Geenen bleek de attractie niet haalbaar. “Het plan bleek te ambitieus en uiteindelijk niet realiseerbaar”, verklaart hij.
Dat bevestigt de Erlebnis Akademie. “Na een grondige evaluatie en rekening houdend met alle relevante factoren, bleek het project economisch niet haalbaar. Deze beslissing is genomen in overleg met de initiatiefnemer”, mailt het Duitse bedrijf op vragen. Volgens Paul Geenen is er nooit een procedure gestart voor een vergunningsaanvraag voor het plan.
De toenmalige wethouders Van Melsen, Vankan en Meijers kunnen zich de plannen slechts vaag herinneren en stellen dat er nooit besluitvorming over het project in het college heeft plaatsgevonden.
'Verbijsterd'
Burgemeester Daan Prevoo hoort voor het eerst van het boomkroonpad en de betrokkenheid van de gemeente bij het plan van Geenen als Heuvelland Vandaag en De Limburger vragen erover stellen. “Ik ben verrast door het plan dat nu boven water is gekomen en verbijsterd over de inhoud daarvan”, luidt zijn reactie
Prevoo zegt verder: “Ik heb niet kunnen vaststellen dat dit destijds in het college of de raad is behandeld. Dat is voor mij de bestuurlijke grondslag om hier ambtelijke capaciteit voor in te zetten. Ik kan er verder geen conclusies aan verbinden want we hebben alleen maar gefragmenteerde informatie. Een volledig dossier is in onze archieven niet te vinden. Het plan dat wij hebben gevonden was niet opgeslagen onder de locatie Heunsbergerweg / Wilhelminatoren maar in een werkmap onder de naam ‘boomtoppen’. Hierdoor is dit plan in eerder archiefonderzoek niet naar voren gekomen.”
Integriteitstoets
Over de rol van Eurlings bij het project van ondernemer Geenen zegt Prevoo: “Ik ben van mening dat de overheid terughoudend moet zijn in het beïnvloeden van particuliere, commerciële initiatieven. Er moet een duidelijke scheiding blijven tussen publieke taken en commerciële initiatieven van marktpartijen. We weten echter niet in hoeverre het hier alleen om een particulier initiatief ging en welke rol de gemeente of Provincie hierin hebben gehad. We hebben immers geen documentatie gevonden die inzicht geeft in die betrokkenheid, noch of de raad hiervan op de hoogte was, noch dat het college hiervan op de hoogte was. Mijns inziens had destijds, om alle schijn van belangenverstrengeling te voorkomen, een integriteitstoets moeten plaatsvinden.”
Oud-burgemeester Eurlings schrijft dat hij ‘nooit een concreet plan onder ogen heeft gezien’. Daarna, op vrijdagmiddag, duikt een tv-fragment op waarin Eurlings met de plannen in handen staat. Eurlings zei in een reactie dat hij zich hier niets over kan herrineren.
De oud-burgemeester vindt zijn betrokkenheid bij het boomkroonpad juist bij zijn taak als burgemeester horen. “Ondernemerschap is van groot belang voor het vitaal houden van onze toeristische gemeente. Interesse tonen in plannen van ondernemers, was en is voor ons als gemeentebestuur een vanzelfsprekendheid”, legt hij uit.
'Gang van zaken opmerkelijk'
Over het feit dat Geenen onderhoud dat de gemeente hem opdroeg niet uitvoerde, maar wel plannen maakte voor grote investeringen, zegt de burgemeester: “Ik vind de gang van zaken opmerkelijk. Deze beide trajecten hadden naast elkaar moeten lopen. Met beide trajecten bedoel ik dat de brief van 7 aug 2014, met het handhavingstraject voor onderhoud en instandhouding van een Rijksmonument had moeten worden opgevolgd. Ter bescherming van dat Rijksmonument. Want laten we niet vergeten, de eigenaar heeft een instandhoudingsplicht, een zorgplicht en onderhoudsplicht. De toren had hoe dan ook hersteld moeten worden vanwege de monumentenstatus én de constructieve veiligheid.”
De gemeente Valkenburg deed in augustus vorig jaar aangifte tegen Geenen Holding voor het ‘structureel nalaten van onderhoud’. Het Openbaar Ministerie wacht het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) over de oorzaak van de instorting van de toren af voordat het een beslissing neemt of de toreneigenaar strafrechtelijk vervolgd wordt. De OVV verwacht dat rapport na de zomer te publiceren.
'Steken laten vallen'
Burgemeester Prevoo steekt ook hand in eigen boezem en neemt alvast een voorschot op de conclusies van de OVV. “We zijn ons er van bewust dat we steken hebben laten vallen en zetten in op verbetering. Uiteraard wachten wij ook de resultaten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid af en zullen de aanbevelingen voor de gemeente met beide handen aannemen.”
Over de nu opgedoken informatie zegt hij: “Alle bevindingen in dit dossier worden gedeeld met de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Wij juichen het toe dat onderzoeksjournalisten en de Onderzoeksraad voor Veiligheid zorgvuldig en grondig onderzoek doen om alle informatie die relevant is boven tafel te krijgen.”
Lees hier de volledige reacties van Martin Eurlings en Paul Geenen.
