Eigenaar Wilhelminatoren trok in juni al conclusie dat herbouw niet mogelijk was; Prevoo spreekt ruzie tegen

Maandag is het precies een jaar geleden dat de markante Wilhelminatoren in Valkenburg instortte. Bij zowel de Valkenburgers als burgemeester Daan Prevoo was er sinds die dag hoop dat het monument herbouwd kon worden. Maar die hoop is al sinds juni vorig jaar vervlogen. Toen trok eigenaar Paul Geenen de conclusie dat herbouw onmogelijk is, zo blijkt uit stukken in handen van Heuvelland Vandaag. Het zou volgens de eigenaar financieel niet mogelijk zijn.

In december liet Prevoo weten dat herbouw van de toren met de originele materialen onmogelijk is, omdat er te weinig originele elementen behouden zijn gebleven. Dat er sprake zou zijn van ruzie tussen de eigenaar en de gemeente over de herbouw, zoals in diverse media werd gesuggereerd, werpt Prevoo verre van zich. Sterker nog, Prevoo zegt tegen Heuvelland Vandaag dat hij Geenen niks verwijt en “begrip heeft voor de manier waarop eigenaar Geenen als ondernemer keuzes maakt”.

Onbetaalbaar
Paul Geenen stelt in een schriftelijke reactie dat er geen onwil van zijn kant was om te herbouwen, maar dat het om verschillende reden niet mogelijk bleek. “In juni 2025 was voor alle betrokkenen al snel duidelijk dat herbouw van de Wilhelminatoren niet realistisch zou zijn. Herbouw is allereerst onbetaalbaar en daarnaast financieel onrendabel en onverantwoord”, schrijft hij. Ook stelt Geenen dat de plannen die hij nu heeft voor een horecagelegenheid op de plek van de toren, tijdelijk zijn en niet de reden zijn dat de toren niet herbouwd wordt.

Overleg
Documenten die in handen zijn van Heuvelland Vandaag, bevestigen dat Geenen al in juni 2025 heeft aangegeven dat herbouw niet mogelijk was. Kort na de instorting op 16 maart, als duidelijk is dat er geen slachtoffers zijn, begint het overleg tussen alle betrokken partijen en het onderzoek naar de oorzaak. De gemeente neemt de leiding als bevoegd gezag. Verder sluiten onder meer eigenaar Geenen, de verzekeraar van de toren, de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) aan. De RCE is betrokken omdat de toren de status van rijksmonument heeft. De RCE laat al in een vroeg stadium weten dat de brokstukken van de toren zoveel als mogelijk bewaard moeten blijven om eventuele herbouw mogelijk te maken. Negen dagen na de instorting neemt de OVV de leiding in het onderzoek naar de oorzaak.



Geen mogelijkheid tot herbouw
Op 25 juni 2025 vindt er opnieuw overleg plaats. In het verslag van dat gesprek staat dat Geenen geen mogelijkheid ziet tot herbouw. Ook geeft de eigenaar aan dat hij een verzoek wil indienen om de rijksmonumentale status van de toren op te laten heffen en een deel van de brokstukken wil opslaan. “De eigenaar heeft aangegeven er geen belang bij te hebben dat de ingestorte Wilhelminatoren de rijksmonumentale status behoudt, aangezien de eigenaar geen mogelijkheden ziet om de toren te reconstrueren of te herbouwen. […] Eigenaar zal een verzoek indienen bij de RCE om de rijksmonumentale status van de Wilhelminatoren op te heffen”, valt in het verslag te lezen.

Brokstukken
De RCE noteert verder in het verslag, dat als de monumentale status is opgeheven, ook de verplichting vervalt om de brokstukken met cultuurhistorische waarden te bewaren. Geenen heeft in het gesprek met de RCE toegezegd de “waardevolle onderdelen (zoals bijvoorbeeld de valken) te willen bewaren”. Wel stelt hij in een aanvulling op het gespreksverslag dat hij niet van plan is om alle brokstukken te bewaren. “Het gaat hier nadrukkelijk niet om het bewaren van alle geselecteerde elementen in totaliteit.”
Ook de gemeente reageert op het verslag. Zij laat weten ervanuit te gaan dat “zolang de rijksmonumentale nog aanwezig is, alle resterende elementen die tijdens de ruiming zijn geselecteerd, worden opgeslagen.” De gemeente moet hier wettelijk ook op toezien. Ook stelt de gemeente in gesprek te willen gaan met de eigenaar over het behoud van de materialen, “indien de eigenaar hier behoefte aan heeft/open voor staat.”

Ongebruikelijk
Dat Geenen al in juni stelt dat herbouw niet mogelijk is, en Prevoo daar pas in december mee naar buiten komt, ligt volgens Prevoo aan het feit dat de onderzoeken nog lopende waren en hij die deels heeft afgewacht. Op de vraag of de conclusie van Geenen in juni voorbarig was, reageert hij ontkennend, maar hij noemt het wel “ongebruikelijk dat er conclusies worden getrokken voordat onderzoeken zijn afgerond”. Prevoo benadrukt dat er frequent overleg is geweest met eigenaar Geenen en “dat er geen sprake is van een conflict in dit dossier”. “Herbouw was in de vervolggesprekken na 25 juni geen onderwerp van gesprek meer. Ook omdat er bij de sloop en ruiming van de site is gebleken dat er geen sprake is van voldoende restanten met monumentale waarde”, stelt Prevoo.



Geen aanvraag
De RCE laat op vragen van onze redactie weten dat ze tot op heden geen officiële brief of aanvraag van de eigenaar heeft ontvangen om de monumentale status op te heffen. Maar ook zonder die aanvraag van Geenen, lijkt het vrijwel zeker dat de RCE uiteindelijk gaat besluiten om de status op te heffen. Hoewel de RCE daartoe nog geen formele actie heeft ondernomen en daarover ook nog niet in gesprek is met de gemeente, stelt een woordvoerder dat alleen in uitzonderlijke situaties een monumentenstatus gehandhaafd blijft als een monument verwoest is. Daarvoor moet een monument met een groot deel van de originele materialen herbouwd worden. Dat dat niet mogelijk is in het geval van de Wilhelminatoren, is duidelijk.

Geen herbouwplicht
Ook is er vanuit de RCE of een andere overheidsinstantie geen verplichting tot herbouw. Er is wel een wettelijke plicht voor een eigenaar om zijn monument in stand te houden. Maar als een monument eenmaal verdwenen is, is er geen herbouwplicht. Nu er geen of weinig originele materialen over zijn gebleven bij de instorting, is er voor Prevoo ook geen mogelijkheid om renovatie of restauratie van de toren af te dwingen in het kader van de instandhoudingsplicht. Volgens Prevoo is het dan ook “het goede recht van de eigenaar om niet te herbouwen”.

Financiële gevolgen
Geenen stelt in zijn verklaring van deze week dat herbouw financieel onhaalbaar is. Dat financiële gevolgen van het instorten van het monument het afgelopen jaar een grote rol spelen voor Geenen Holding, blijkt uit onderzoek van Heuvelland Vandaag. Uit documenten die zijn opgevraagd via de Wet Open Overheid, blijkt dat de instorting leidt tot grote financiële gevolgen en onzekerheid voor het bedrijf Geenen Holding. Zo wordt er al meteen na de instorting door Geenen gevraagd om snel toegang te krijgen tot zijn bedrijf en de bedrijfsvoering te kunnen herstarten zodat inkomstenderving wordt beperkt. Dat blijkt niet mogelijk omdat de Onderzoeksraad voor Veiligheid het onderzoek overneemt en de opdracht geeft om de locatie op de Heunsberg af te sluiten. Of de inkomstenderving vergoed wordt door de verzekering, is onduidelijk. Paul Geenen laat in reactie op vragen weten geen uitspraak te doen over financiële zaken omdat het vertrouwelijke informatie is.



Verzekering
Ook is onduidelijk of de verzekeraar van de toren gaat uitkeren. De oorzaak van de instorting is nog niet duidelijk en is onderwerp van onderzoek. Keert de verzekering om welke reden dan ook niet uit, dan is dat een miljoenenverlies voor Geenen. Of de verzekering uitkeert, hangt af van veel factoren. De uitkomsten van het onderzoek naar de oorzaak van de instorting zal daarbij een rol spelen. Of het nalaten van onderhoud aan de toren, dat vorig jaar uit onderzoek van Heuvelland Vandaag en De Limburger is gebleken, een rol heeft gespeeld is nog onduidelijk.

Subsidie
En daar blijft het niet bij. Geenen heeft van de RCE een subsidie ontvangen voor het onderhoud van de toren tussen 2022 en 2028. Nu de toren halverwege die periode is ingestort en gepland onderhoud niet is kunnen doorgaan door die instorting, moet een deel van die subsidie hoogstwaarschijnlijk worden terugbetaald. De RCE geeft aan dat Geenen een eindverantwoording over de subsidie en het onderhoud moet inleveren. “Te veel ontvangen subsidie moet worden terugbetaald”, stelt de RCE in een verslag.

Kosten beveiliging
En dan zijn er nog de beveiligingskosten van het terrein na de instorting. Van de OVV moest de plek van de toren hermetisch worden afgesloten voor het onderzoek. Daarvoor werd door de gemeente een beveiligingsbedrijf ingehuurd. De kosten liepen snel op tot 314.000 euro en de gemeente verhaalde die op de eigenaar. Die ging daartegen in bezwaar. Uiteindelijk werd overeengekomen dat de kosten werden gedeeld: de eigenaar neemt 205.000 euro voor zijn rekening, de gemeente betaalt 109.000 euro.

Onzekerheid
De financiële onzekerheid voor Geenen duurt zeker nog tot de OVV naar verwachting deze zomer met haar rapport komt. Hoewel de Onderzoeksraad heeft aangegeven geen uitspraak te doen over de schuldvraag, zal de uitkomst voor een eventuele uitkering van de verzekering van belang zijn. En ook het Openbaar Ministerie wacht op het rapport van de OVV om een oordeel te kunnen vellen over eventuele vervolging van Geenen voor het structureel nalaten van onderhoud. De gemeente Valkenburg aan de Geul deed in augustus aangifte tegen Geenen Holding hierover. Of Geenen nalatigheid in het onderhoud verweten kan worden, moet justitie bepalen.

Splitsing bedrijf
Dat de financiële belangen groot zijn, bewijst het besluit van de familie Geenen om hun bedrijf op te splitsen. Eind juni vorig jaar werd hun vennootschap opgesplitst in nieuwe besloten vennootschappen. De reden die wordt opgegeven hiervoor is “ter beperking van mogelijke toekomstige risico’s mede naar aanleiding van het instorten van de Wilhelminatoren en de daaruit voortvloeiende financiële gevolgen”. Op de vraag wat die risico’s en gevolgen inhouden, geeft Geenen geen antwoord.



Horecagelegenheid
Inmiddels heeft Geenen een principeverzoek gedaan voor een horecagelegenheid op de plek van de toren. Hiermee zouden weer inkomsten verkregen worden. De eigenaar bestrijdt dat dit een vooropgezet plan was en geeft aan dat "de tijdelijke horecavoorziening een tijdelijke oplossing is en geen vervanger van de toren. Het plan kan daarom in ieder geval niet als reden worden aangemerkt van het niet herbouwen van de toren. De aangevraagde vergunning voor een horecagelegenheid is bewust louter als een tijdelijke oplossing gedacht zodat er voldoende tijd genomen kan worden om nieuwe plannen te ontwikkelen op de locatie van de voormalige toren.” Of dat in samenspraak gaat met de gemeente? Geenen laat weten “dat wij altijd open hebben gestaan en nog steeds open staan voor een gesprek over de ontwikkeling van de locatie van de toren. Uiteraard dienen we dan wel uitgenodigd te worden voor een dergelijk gesprek”.

Nieuw Icoon
Inmiddels zijn er vanuit de samenleving plannen en ontwerpen bij Prevoo ingediend voor een alternatief voor de toren. Hoewel Prevoo aanvankelijk opriep tot een crowdfunding voor een ‘baken van hoop’ heeft de gemeente daar in deze fase alleen een bemiddelende rol in. “Het is aan de initiatiefnemers om verdere stappen te ondernemen voor realisatie van een nieuw icoon voor Valkenburg.” Een comité van betrokken inwoners gaat zich buigen over alle ideeën. Als daar een concreet plan uit komt, wil Prevoo zich wel inzetten om dit te verwezenlijken. Waar dat alternatief volgens de gemeente moet komen? “Het ligt voor de hand dat een dergelijk nieuw voorstel op een locatie komt, op hoogte, die voor iedereen toegankelijk is. Waarbij nooit stellig is beweerd of die plek wel of niet op de locatie is waar de Wilhelminatoren stond”, stelt Prevoo.