De stille macht van de Meerssense gemeentesecretaris: een reconstructie van de verdwenen OR-brief

19 jaar is hij al in dienst bij de gemeente Meerssen. Gemeentesecretaris Jacques Eurlings. Daarmee staat hij op plek drie van langstzittende gemeentesecretarissen van Nederland. Net voordat hij in april met pensioen gaat, is hij in een van de zwaarste stormen van zijn carrière terechtgekomen.

Meerdere ambtenaren wijzen naar Eurlings als een van de veroorzakers van de onveilige werksfeer die in het gemeentehuis heerst.

Woensdag onthulde Heuvelland Vandaag dat Eurlings de OR, de ondernemingsraad die alle ambtenaren van Meerssen vertegenwoordigt, een kritische brief over hem heeft laten vernietigen. Hij deed dat door op verschillende OR-leden in te praten en hen te laten verklaren dat die brief nooit bestaan heeft. Zo kwam het document officieel nooit op het bureau van waarnemend burgemeester Jacques Niederer terecht.

Kritische geluiden
De kwestie over de brief is niet de eerste keer dat Heuvelland Vandaag signalen krijgt over grensoverschrijdend gedrag door de gemeentesecretaris. Verschillende bronnen binnen het gemeentehuis laten door de jaren heen weten dat de hoogste ambtenaar zich grof uitlaat tegen ambtenaren, niet van kritiek gediend is en hard optreedt tegen kritische geluiden over zijn persoon. Zo stellen ze dat je ‘kop er afgaat’ als je tegen hem ingaat. “Eurlings weet van iedereen wel iets en gebruikt dat tegen je”, stelt een ander over de werkwijze van de topambtenaar.



Het is deze manier van optreden van Eurlings die er volgens de bronnen voor zorgt dat er angst heerst en dat ze alleen op vertrouwelijke basis met de redactie willen praten. Heuvelland Vandaag maakte een reconstructie van de gebeurtenissen rond de verdwenen brief en daaruit lijkt het handelen van één OR-lid centraal te staan. Een ambtenaar die al eerder in het nieuws kwam, toen hij nepvuurwapens meenam naar zijn werk.

Zakmessen
Het is oktober 2024. Twee boa's van de gemeente Meerssen zien op het bureau van een medewerker groenbeheer twee (zak)messen liggen. Ze maken er een melding van en diezelfde maand wordt de medewerker uitgenodigd voor een gesprek met de leidinggevende en de personeelsafdeling. De ambtenaar zegt dat hij de messen gebruikt tijdens zijn werk om takken af te snijden. Hij vindt de melding van de boa’s ‘pestgedrag’. De personeelsafdeling spreekt dat laatste tegen en zegt dat ze niet meer wil dat de messen naar het werk meegenomen worden. Ook wordt de ambtenaar erop gewezen dat zijn gedrag in strijd is met de gedragsregels van de gemeente.

Maar daarbij blijft het niet. In december doen de boa's een nieuwe melding. Ze zien op internet en sociale media foto's van de ambtenaar met op echt lijkende vuurwapens, een hakbijl en grote sommen geld in zijn handen. De foto's en video's zijn bovendien gemaakt op de gemeentewerf. Ook is er een foto met de blote billen van de ambtenaar te zien. De ambtenaar had de foto's gemaakt voor een  kledingwebshop die hij naast zijn werk bij de gemeente had.

Een foto van de ambtenaar. We hebben zijn gezicht buiten de foto gehouden:



Op één van de foto’s zit de man in een autowrak op het gemeenteterrein met een groot (nep)vuurwapen in zijn handen. Dat autowrak wordt gebruikt door de brandweer om te oefenen. Daarnaast zijn er beelden dat de man dreigend door de gangen van de gemeentewerf loopt met een hakbijl. Ook heeft de medewerker op sociale media een foto geplaatst met een tekening van een poppetje dat aan een strop hangt. Daaronder staat de tekst: 'Vertrouw je overheid niet'.



Zodra de personeelsafdeling de foto’s onder ogen krijgt, wordt de ambtenaar meteen naar huis gestuurd zodat de zaak onderzocht kan worden. Een paar dagen later volgt een pittig gesprek, blijkt uit de gespreksverslagen die Heuvelland Vandaag heeft opgevraagd via de Wet Open Overheid. Er wordt de ambtenaar in dit tweede gesprek binnen twee maanden tijd te kennen gegeven dat zijn gedrag ‘onacceptabel’ en ‘heel ernstig’ is. Zeker ook omdat de ambtenaar een toezichthoudende rol heeft en dus de wet moet handhaven. Ook stellen de leidinggevenden dat de foto’s schadelijk zijn voor het imago van de gemeente.

De ambtenaar zegt dat het oude foto’s zijn en dat het hem spijt. Uiteindelijk krijgt hij officieel een laatste waarschuwing. Bij een nieuw incident kan ontslag volgen.

Omdat de vuurwapens op de foto's zo echt lijken, doen de boa's ook aangifte bij de politie. Het in bezit hebben van nepwapens is immers strafbaar en boa’s hebben een eed afgelegd om de wet te handhaven.

Strafblad
De politie stelt een onderzoek in en doet huiszoeking. De nepwapens die bij de ambtenaar thuis worden gevonden, zijn voor het OM reden om tot vervolging over te gaan. De ambtenaar wordt uiteindelijk veroordeeld via een strafbeschikking. Dat wil zeggen dat de ambtenaar zonder tussenkomst van de rechter is veroordeeld. De precieze straf wil het OM niet bekend maken. Een strafbeschikking geldt als een 'normale' veroordeling, wat wil zeggen dat de medewerker een strafblad heeft.

De gemeente Meerssen wilde destijds aan Heuvelland Vandaag geen reactie geven over de zaak ‘in verband met de privacy’. Wel stelde een gemeentewoordvoerder dat er geen sprake was van een veroordeling. Die stelling werd door justitie ontkracht.

'Te lichtzinnig'
Ondanks die veroordeling en twee ‘onacceptabele’ incidenten is de medewerker nog altijd in dienst bij de gemeente. Dat leidde bij een deel van het personeel dat op de hoogte was van de kwestie, tot onbegrip. Te meer omdat één van de boa’s die de melding deed, moest vertrekken voordat zijn contract afliep. Bronnen zeggen tegen Heuvelland Vandaag dat ze vinden dat de ambtelijke top veel te lichtzinnig heeft gedaan over de kwestie met de messen en nepvuurwapens.

Uit de gespreksverslagen blijkt dat zowel Eurlings als toenmalig burgemeester Mirjam Clermonts op de hoogte was van de kwestie en ook de foto’s gezien heeft. Bronnen zeggen ook dat de medewerker groenbeheer en de gemeentesecretaris geregeld goed contact met elkaar hebben.

Gepeperde brief
Dat brengt het verhaal ook weer terug bij de OR, want daar kruisen de paden van Eurlings en de ambtenaar elkaar opnieuw. Na een overleg waar topambtenaar Eurlings zich denigrerend uitlaat over ambtenaren, is de maat voor een groot deel van de OR-leden vol. Ze schrijven een gepeperde brief aan de inmiddels benoemde waarnemend burgemeester Jacques Niederer over het structureel grensoverschrijdend gedrag van Eurlings. Intimidatie en machtsmisbruik komen geregeld voor, zeggen de OR-leden.

Vier van de zes OR-leden ondertekenen de brief, een ander zegt mondeling steun toe. Er is één lid van de OR dat de brief niet ondertekent of steunt: de veroordeelde ambtenaar.



Tijdens een kennismakingsgesprek van de OR met de nieuwe burgemeester Niederer, komt het grensoverschrijdende gedrag van Eurlings ter sprake. Dat wordt zowel door de gemeente als door bronnen bevestigd. De gemeente bevestigt ook dat de burgemeester dit ook aan Eurlings heeft teruggekoppeld.

Maar de brief aan Niederer, die klaarlag met de handtekeningen, bereikt de burgemeester daarna nooit officieel. Bronnen stellen dat de burgemeester wel mondeling op de hoogte is gesteld van de brief. Wat hij daarmee gedaan heeft is ook niet duidelijk. Niederer werd juist door de provincie aangesteld om orde op zaken te stellen in Meerssen. Gouverneur Roemer gaf hem de opdracht mee om de relatie tussen het gemeentebestuur en de ambtenaren te verbeteren en ook de rust te laten terugkeren. 

Bronnen zeggen dat de gemeentesecretaris over het bestaan van de brief is getipt door de groenambtenaar met de waarschuwing. De redactie heeft dat niet kunnen verifiëren. Wel is duidelijk dat Eurlings in actie kwam zodra hij wist van de brief en het document ‘verdween’. Meerdere bronnen stellen dat de brief in opdracht van Eurlings vernietigd moest worden en dat de OR moest verklaren dat er nooit een brief was geweest.

De gemeentewoordvoerder, die namens de burgemeester en Eurlings reageerde op vragen over de zaak, stelt dat er geen inhoudelijke reactie mogelijk is want “de (voltallige) Ondernemingsraad heeft geen officiële brief gestuurd”. Ook de voorzitter van de OR zegt in een officiële reactie dat er geen brief is. Opmerkelijk, want de redactie heeft bevestigd gekregen dat hij één van de ondertekenaars van de brief was.



De kwestie van de brief staat niet op zichzelf. Al lange tijd is er binnen de gemeente Meerssen sprake van een onveilige werksfeer. Hoewel dat eerst werd ontkend door het college van burgemeester en wethouders, bleek vorig jaar uit een onafhankelijk rapport dat er wel degelijk sprake is van een onveilige werksfeer. De onderlinge verhoudingen zouden "zo slecht zijn, dat men van elkaar vindt dat er sprake is van sabotage, ondermijning, moedwillig dwarsliggen of een ander benadelen".

Ook het aantal meldingen dat bij de vertrouwenspersoon binnenkwam spreekt boekdelen. Vorig jaar bleek dat in zeven maanden tijd 18 medewerkers een melding over intimidatie en machtsmisbruik deden, ongeveer 10 procent van het personeelsbestand van de gemeente.

'Vervelende situatie'
Die vertrouwenspersoon, die via een contract met de Arbo-Unie bij de gemeente was geplaatst, is voortijdig vertrokken. Volgens de gemeente omdat het contract ‘gewoon afliep'. Volgens de Arbo-Unie is het contract van hun kant opgezegd. “Wel kunnen we zeggen dat wij zo’n besluit niet lichtzinnig nemen. Wij betreuren dat de samenwerking is beëindigd, maar staan pal achter onze medewerker en onze dienstverlening. Die dienstverlening is erop gericht in prettige samenwerking met opdrachtgevers bij te dragen aan een veilige en prettige werkomgeving. Op het moment dat dit niet meer kan is dit voor alle partijen een vervelende situatie”, voegt de woordvoerder toe.

Eurlings gaat in april met pensioen, maar binnen de gemeente wordt al druk gespeculeerd wie zijn opvolger gaat worden. Ambtenaren zouden vooral ‘een nieuwe wind’ willen. Iemand uit het managementteam die nu zou doorschuiven naar de functie van gemeentesecretaris “zou het meest erge zijn”, zegt een bron. De vacature voor een nieuwe gemeentesecretaris is inmiddels gepubliceerd.